Қазақстандық қызметкерлер заң бойынша салықтық шегерімдер ала алады, яғни мемлекеттік бюджетке төленетін төлемдерді қысқарту есебінен ақшаларын үнемдей алады.
Одан салық төлеушілердің қалай ұтатыны туралы Fingramota.kz айтып береді.
Салықтық шегерім – бұл одан салық төленетін кіріс мөлшерінің азаятын сомасы. Оны мемлекеттен жеңілдік не қолдау деуге де болады, ол бұрын бір жылдың ішінде төленген салықты қайтаруға немесе салықты азырақ төлеуге мүмкіндік береді.
Қазақстанда салықтық шегерімдер:
Салықтық шегерімдердің қандай түрлері бар?
Заң бойынша кірістердің мынадай түрлеріне салық салынады: қызметкердің, оның ішінде резидент-еңбек иммигранты мен үй қызметкерінің кірісі; тауарлар, көрсетілетін қызметтер, жұмыстарды өткізуден түсетін кіріс; үшінші адамның орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер, тауарлардың құны үшін жасаған төлемі түріндегі кірісі; берешекті өтеу есебіне орындалатын жұмыстар не қызметтер түріндегі кіріс; ақысыз алынған мүлік, кешірілген борыш немесе борышкерге қойылатын талаптарды азайтудан болатын кіріс; зейнетақы төлемдері мен шәкіртақы; жинақтаушы сақтандыру бойынша кіріс; дивидендтер, сыйақылар, ұтыстар, репо операциялары бойынша сыйақылар; ДК немесе жеке практикамен айналысатын адамның кірісі; қосалқы шаруашылықтан түсетін кіріс.
Қызметкерге ЖТС бойынша шегерімдердің төмендегі түрлері берілуі мүмкін:
Бұдан басқа, стандартты салықтық шегерімдер, оның ішінде 14 АЕК мөлшеріндегі ай сайынғы шегерімдер болады.
Стандартты шегерім әрбір күнтізбелік айға қолданылады. Бұл ретте, бір күнтізбелік жылға стандартты шегерімнің жалпы сомасы республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болатын 168 еселік айлық есептік көрсеткіштен аспауға тиіс (2022 жылы: 168 АЕК *3063=514 584 теңге).
АЕК – бұл айлық есептік көрсеткіш. 2022 жылы оның мөлшері 3 063 теңгені құрады. Тиісінше стандартты салықтық шегерімнің мөлшері (14АЕК*3063) 2022 жылы 42 882 теңгені құрайды.
Мысалмен қарастырып көрелік
Егер Сіздің жалақыңыз 200 мың теңге болса, 14 АЕК мөлшерінде шегерімге өтініш берген кезде ЖТС-ны есептеу мынадай түрде жүзеге асырылады:
Осылайша, ЖТС 13 312 теңгеге тең. Яғни, Сіз қолыңызға алатын жалақыңыз 200 000 – 20 000 – 4 000 – 13 312 = 162 688 теңге – бұл зейнетақы жарналарын, МӘМС-қа жарналарды және табыс салығын алып тастағанда жалақыңыздың сомасы.
Енді ипотека бойынша салықтық шегерімді есепке ала отырып, есептеу жүргізелік. Мысалы, Сіз 15 жылға ипотека ресімдедіңіз, ай сайын 80 мың теңге төлеп отырсыз, оның ішінде банктің сыйақысы 50 мың теңгені құрайды. Шегерімді есепке алғанда, ЖТС-ті есептеуге арналған формула мынадай болады: (Жалақы – МЗЖ – МӘМСЖ – 14 АЕК – ипотека бойынша ай сайынғы төлемдердегі сыйақы сомасы (кредит бойынша %). Осылайша, шегерімді есепке алғанда, ЖТС 8 312 теңгені құрайды. Сіз МЗЖ, МӘМСЖ және ЖТС алып тастағанда – 167 688 теңге аласыз.
Сыйақы бойынша салықтық шегерімнен кейінгі және оған дейінгі айырманың қанша болатынын салыстырып көрелік: 162 688 теңге – 167 688 теңге = 5 мың теңге.
Сіздің ай сайынғы пайдаңыз дәл осылай болады, яғни ай сайын сіз салық бюджетіне есептен шығарылмайтын, бірақ сізде қалатын бұл соманы «үнемдейсіз».
Сонымен қатар, стандартты салықтық шегерімдерге азаматтардың белгілі бір санаттарына, оның ішінде мүгедек адамдарға, ҰОС қатысушыларына, мүгедек балалардың ата-аналарына немесе қамқоршыларына белгіленген 882 АЕК мөлшерінде шегерімдер жатады.
Осылайша, 882 АЕК мөлшеріндегі салықтық шегерім азаматқа Салық кодексінің осындай тармақтарын қолдану күніне төмендегідей тұлға болып табылатындығы негізінде беріледі:
Осы тармақшаның ережелері:
Салық кодексінің 346-бабының 2-тармағында осы баптың 1-тармағының 2) және 3) тармақшаларында көзделген стандартты шегерімдердің осы салықтық шегерімдерді қолдану үшін негіз туындаған, бар немесе болған күнтізбелік жылда қолданылатыны белгіленген.
Сондай-ақ Қазақстанның салық заңнамасында мыналар жататын басқа да салықтық шегерімдер де көзделген:
Мысалы, медицинаға салықтық шегерімді Қазақстанның резидент жеке тұлғасы өз пайдасына (косметологиялықтан басқа) жүргізілген медициналық қызметтерге ақы төлеуге арналған шығыстар бойынша қолданады.
Сыйақылар бойынша салықтық шегерімді Қазақстан Республикасының резидент жеке тұлғасы Қазақстан Республикасының Тұрғын үй құрылыс жинақтары туралы заңнамасына сәйкес республика аумағында тұрғын үй жағдайларын жақсарту жөніндегі іс-шараларды жүргізуге тұрғын үй құрылыс жинақ банктерінен алған ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша сыйақы төлеуге арналған өз пайдасына жүргізілген шығыстар бойынша қолданады.
Салықтық шегерімдерді қалай алуға болады?
ҚР Салық кодексіне сәйкес салықтық шегерімдер қатаң белгіленген ретпен беріледі. Оларды алу үшін азаматтар тұрғылықты жері бойынша мемлекеттік кірістер басқармасына өтініш және растайтын құжаттардың көшірмелерін ұсынуы қажет.
Мысалы, ерікті зейнетақы жарналары бойынша салықтық шегерімін алу үшін дәлел ретінде тиісті шартты және ерікті зейнетақы жарналарының төленгенін растайтын құжатты ұсыну қажет.
Шегерімдердің мөлшері неге байланысты?
2022 жылдан бері ҚР Президентінің тапсырмасы бойынша салықтық шегерімдер ең төменгі жалақы (ЕТЖ) сияқты есептік көрсеткіштен басқа көрсеткішке – АЕК-ке ауыстырылды. Сондай-ақ ЕТЖ-ны тек салықтық емес, әлеуметтік және басқа да салаларда есептік көрсеткіш ретінде қолдануды алып тастау тапсырылды. Осылайша, жыл сайын шегерім мөлшері АЕК-ке байланысты өзгеріп отырады.
Мысалы мөлшері 25 АЕК-тен аспайтын (2022 жылы – 76 575 теңге) кірістер бойынша салық салынатын кірісті 90%-ға азайту көзделген. Яғни, ЖТС нақты мөлшерлемесі 1%-ды құрайды. Сондықтан жалақы бұл сомадан төмен болған кезде, мысалы 60 мың теңгеге:
Нәтижесінде ЖТС 1%-ды немесе 99 теңгені (991,8 теңге *10%) құрайды.
Ал, мысалы жалақы сомасы 25 АЕК-тен жоғары, яғни 76 575 мың теңгеден астам болса, ЖТС есептеулері сәл өзгеше болады. Сонымен, жаақы 100 мың теңге мөлшеріндегі жалақыны алсақ, одан сол салықтар шегеріледі:
Салық салуға алынған сома 45 118 теңге.
Нәтижесінде ЖТС сомасы 4 512 теңгені (45 118*10%) құрайды.
Толығырақ ақпарат алу үшін сіз ҚР Мемлекеттік кірістер комитетіне жүгіне аласыз.
Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!
Цифрлық ортада туғандар, немесе балаларды кибералаяқтардан қалай қорғауға болады
Бас тартуға болатын ұсыныстар: алаяқтар адамдарды қалай алдайды
Микроқаржы омбудсманы: ол қандай мәселелерді қарайтын болады
Банк омбудсманы: ол не үшін қажет және оған қандай жағдайда жүгінуге болады
Жеке сот орындаушылары "қол сұғылмайтын" банк шотын бұғаттауға құқылы ма?
Алаяқтар телефон нөмірлері мен SMS-ді қалайша ауыстыра алады